12/12/2011 04:50
Tai nạn giao thông đường bộ
Mỗi năm, tai nạn giao thông đường bộ (TNGTĐB) đã gây ra khoảng 1,3 triệu ca tử vong và khoảng 50 triệu ca thương tích. TNGTĐB là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong cho giới trẻ từ 15 đến 29 tuổi. Chính vì vậy, Ngày thế giới tưởng niệm nạn nhân tai nạn giao thông được tổ chức vào 20/11 hằng năm là một sự kiện thu hút sự chú ý về vấn đề này với những hậu quả và tổn thất mà nó gây ra, cũng như các biện pháp để ngăn chặn.

Thực trạng về TNGTĐB trên toàn thế giới

- Mỗi năm có khoảng 1,3 triệu người chết do tai nạn giao thông đường bộ.

- TNGTĐB là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở giới trẻ từ 15-29 tuổi.

- Hơn 90% số ca tử vong do tai nạn giao thông xảy ra tại các nước có thu nhập trung bình và thấp, mặc dù lượng xe cộ giao thông của các nước này chiếm chưa đầy một nửa số xe trên toàn thế giới.

- Trên thế giới, 46% số ca tử vong trên các tuyến đường bộ xảy ra ở người đi bộ, đi xe đạp và xe máy.

- Nếu không có hành động kịp thời, tới năm 2020, tử vong do TNGTĐB có thể tăng lên đến 1,9 triệu ca mỗi năm.

- Chỉ có 15% các nước có khung pháp lý hoàn chỉnh liên quan đến 5 yếu tố nguy cơ chính như: lái xe quá tốc độ, lái xe khi đã uống rượu, sử dụng mũ bảo hiểm xe máy, thắt dây an toàn và dùng ghế nôi giữ trẻ nhỏ trên ô tô.

TNGTĐB gây thiệt hại lớn về kinh tế cho các nạn nhân, gia đình họ và cho cả quốc gia. Những tổn thất này phát sinh từ chi phí điều trị (bao gồm cả phục hồi chức năng và công tác điều tra tai nạn) cũng như giảm hay mất hiệu suất làm việc đối với những người tử vong hoặc bị thương tật do chấn thương và cho các thành viên gia đình họ phải bỏ thời gian làm việc, học tập để chăm sóc cho người bị thương.

Có nhiều ước tính về các chi phí của tai nạn giao thông trên toàn cầu, nhưng một ước tính thực hiện vào năm 2000 cho thấy chi phí của các vụ TNGTĐB là khoảng 518 tỷ đô la Mỹ. Chi phí cho các vụ TNGTĐB ở các nước chiếm từ 1-3% tổng sản phẩm quốc gia, trong khi tác động tài chính tới từng gia đình nạn nhân dẫn đến nợ nần, thậm chí phải nhịn ăn để chi tiêu.

Trong nhiều năm qua, TNGTĐB không được đưa vào các chương trình y tế toàn cầu, mặc dù những tai nạn này có thể dự đoán và ngăn ngừa được. Bằng chứng từ nhiều quốc gia cho thấy những thành công lớn trong việc ngăn chặn các vụ tai nạn giao thông đường bộ nhờ nỗ lực của ngành y tế và các ban ngành liên quan.

Những người dễ bị tai nạn giao thông

Hơn 90% các ca tử vong do TNGTĐB xảy ra ở các nước có thu nhập trung bình và thấp. Tỷ lệ tử vong do TNGTĐB cao nhất tại các nước có thu nhập trung bình và thấp ở châu Phi và Trung Đông. Ngay cả ở các nước có thu nhập cao, những người nghèo dễ bị TNGTĐB hơn so với những người khá giả.

Trẻ em và thanh niên dưới 25 tuổi chiếm trên 30% số ca thương vong trong các vụ TNGTĐB.  Tỷ lệ tử vong do tai nạn giao thông cao hơn ở nhóm tuổi trẻ. Từ khi còn trẻ, nam giới dễ bị TNGTĐB hơn nữ giới. Nam thanh niên dưới 25 tuổi dễ bị tử vong do tai nạn ô tô gấp 3 lần so với các cô gái trẻ.

Các yếu tố nguy cơ chính và cách xử lý

Có thể ngăn ngừa TNGTĐB. Chính phủ các nước cần phải hành động để giải quyết vấn đề an toàn giao thông đường bộ một cách toàn diện, với sự tham gia liên ngành (giao thông, công an, y tế, giáo dục) và giải quyết vấn đề an toàn cả về cầu đường, phương tiện giao thông và cho chính bản thân người tham gia giao thông. Sự can thiệp hiệu quả bao gồm thiết kế cơ sở hạ tầng an toàn hơn và tích hợp an toàn đường bộ vào việc sử dụng đất đai và quy hoạch giao thông; cải tiến độ an toàn của xe cộ và cải thiện việc chữa trị cho nạn nhân sau các vụ tai nạn. Những can thiệp nhắm tới hành vi của người tham gia giao thông cũng rất quan trọng, chẳng hạn như việc thiết lập và thực thi luật liên quan đến các yếu tố nguy cơ chính và nâng cao ý thức của người dân về những vấn đề này. Các yếu tố nguy cơ chính được liệt kê dưới đây.

Tốc độ: Lái xe nhanh hơn tốc độ trung bình khiến người lái vừa dễ bị đâm xe, vừa có thể bị tai nạn nghiêm trọng. Người đi bộ có tới 90% cơ hội sống sót khi va phải ô tô chạy tốc độ 30 km/h, trong khi cơ hội này là dưới 50% khi đụng phải ô tô chạy từ 45 km/h trở lên. Tốc độ ô tô khoảng 30 km/h có thể giảm nguy cơ va chạm, do đó được khuyến cáo cho lái xe khi đi qua khu vực có nhiều người đi bộ (như khu dân cư hay gần trường học). Ngoài việc làm giảm TNGTĐB, tốc độ giao thông trung bình thấp hơn có thể có lợi cho sức khỏe (ví dụ như giảm các vấn đề về hô hấp liên quan đến lượng khí thải động cơ).

Uống rượu khi lái xe: Uống rượu và lái xe làm tăng cả nguy cơ bị đâm xe lẫn nguy cơ tử vong hoặc thương tích nặng. Các nguy cơ tai nạn tăng lên đáng kể khi nồng độ cồn trong máu (BAC) >0,04 g/dL. Do đó, luật qui định BAC ≤0,05g/dL là đủ làm giảm số ca tai nạn liên quan đến rượu bia. Việc bố trí các trạm kiểm soát nồng độ cồn trong máu và kiểm tra hơi thở của lái xe một cách ngẫu nhiên có thể làm giảm khoảng 20% các vụ tai nạn ​​liên quan đến rượu, bia và đã chứng tỏ là chi phí hiệu quả.

Đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy: Đội mũ bảo hiểm đúng cách khi đi xe máy có thể làm giảm gần 40% nguy cơ tử vong và trên 70% nguy cơ thương tích nặng. Nếu luật đội mũ bảo hiểm xe máy được thực thi hiệu quả, thì có thể có tới hơn 90% người lái xe máy đội mũ bảo hiểm. Điều quan trọng là phải mũ bảo hiểm đạt tiêu chuẩn an toàn để đảm bảo mũ làm giảm tác động của va chạm vào đầu trong trường hợp gặp tai nạn.

Thắt dây an toàn và dùng ghế nôi giữ trẻ nhỏ khi ngồi trên ô tô

Thắt dây an toàn giúp làm giảm 40-50% nguy cơ tử vong của người ngồi ghế trước và 25-75% nguy cơ tử vong của người ngồi ghế sau. Nhưng không phải mọi người ngồi trên ô tô đều chú ý đến điều này, nên cần thực thi luật bắt buộc thắt dây an toàn khi ngồi trên ô tô. Bên cạnh đó, ghế nôi xách tay nếu được xếp đặt và sử dụng đúng cách trên ô tô sẽ làm giảm 54% đến 80% nguy cơ tử vong cho trẻ nhỏ khi tai nạn xảy ra.

Mất tập trung khi lái xe

Có rất nhiều nguyên nhân có thể dẫn đến việc mất tập trung khi lái xe, nhưng gần đây có một xu hướng chung trên toàn thế giới là việc các lái xe sử dụng điện thoại di động gia tăng rõ rệt, gây lo ngại ngày càng nhiều về an toàn đường bộ. Mất tập trung do sử dụng điện thoại di động có thể ảnh hưởng đến việc lái xe theo nhiều cách, ví dụ như thời gian phản ứng dài hơn (đặc biệt là thời gian phản ứng phanh xe, cũng như phản ứng với tín hiệu giao thông), làm giảm khả năng đi đúng làn đường và dễ rút ngắn cự ly cho phép.

Thanh niên hay có thói quen nhắn tin điện thoại trong khi lái xe, nên thường có nguy cơ cao bị phân tâm. Những lái xe sử dụng điện thoại di động dễ bị tai nạn gấp 4 lần so với người không sử dụng điện thoại di động khi lái xe. Nghe điện thoại qua tai nghe cũng không hề an toàn nhiều hơn so với cầm nghe điện thoại.

Trong khi còn khó hạn chế sử dụng điện thoại di động trong khi lái xe, thì chính phủ mỗi nước cần phải chủ động có những qui định về mặt luật pháp, phát động nhiều chiến dịch nâng cao ý thức cộng đồng và có nghiên cứu kỹ hơn về sự phân tâm khi lái xe để hiểu rõ hơn bản chất của vấn đề này.

Trước tình trạng TNGTĐB gia tăng, Năm 2010, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ra nghị quyết thiết lập Thập niên Hành động vì An toàn đường bộ (2011-2020). Thập niên này khởi động từ tháng 5/2011 tại hơn 110 quốc gia, với mục tiêu cứu sống hàng triệu sinh mạng bằng cách cải thiện an toàn đường bộ và an toàn phương tiện giao thông; thay đổi hành vi của người tham gia giao thông và tăng cường các dịch vụ cấp cứu. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sẽ đóng vai trò chủ chốt cho các hoạt động này. WHO sẽ cung cấp một bộ công cụ đánh giá tác động toàn cầu của Thập niên, thông qua báo cáo tình trạng an toàn đường bộ toàn cầu. Bên cạnh đó, WHO cũng hỗ trợ về mặt kỹ thuật cho các quốc gia thành viên, cung cấp các hướng dẫn phòng chống TNGTĐB và sau đó hỗ trợ chính phủ các nước thực hiện các chương trình hay các chính sách được đề xuất. Năng lực của quốc gia được nâng cao thông qua việc thực hiện các hướng dẫn cũng như đào tạo trực tiếp phòng chống tai nạn thương tích (như các khóa học về giám sát thương tích và cải thiện các dịch vụ điều trị chấn thương).

Nam Nguyên (Theo WHO)
Các bài đã đăng

VTV6 - Ban Thanh thiếu niên VTV