Có thể nói, béo phì đã trở thành một bệnh dịch toàn cầu với ít nhất là 2,6 triệu người chết mỗi năm do kết quả của thừa cân hoặc béo phì. Khi so sánh giữa các quốc gia có thu nhập cao với các quốc gia có thu nhập thấp, các nhà khoa học thấy rằng hiện nay tỷ lệ người dân mắc béo phì rất phổ biến ở các nước có thu nhập thấp và trung bình.
Các Chính phủ, các tổ chức quốc tế, xã hội, dân sự, các tổ chức phi chính phủ và tổ chức tư nhân đóng vai trò rất quan trọng góp phần vào việc phòng chống béo phì.
1. Thừa cân và béo phì được định nghĩa là “sự không bình thường hay tích tụ quá nhiều chất béo có thể làm giảm sức khoẻ”
Chỉ số khối cơ thể (Body mass index-BMI) - trọng lượng (tính bằng kg) chia cho bình phương chiều cao (tính bằng m) (kg/m2) - là một chỉ số thường được sử dụng để phân loại thừa cân và béo phì ở người lớn. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa một người quá cân khi chỉ số BMI của người đó lớn hơn hoặc bằng 25, và béo phì khi chỉ số BMI lớn hơn hoặc bằng 30.
2. Hiện có khoảng 1 tỷ người lớn người thừa cân, nếu chúng ta không hành động, đến năm 2015 con số này sẽ vượt 1,5 tỷ người
Một tỷ người lớn thừa cân và hơn 300 triệu là béo phì. Ít nhất là 2.600.000 người mỗi năm chết như là kết quả của quá cân hoặc bị béo phì. Sau khi được liên kết với các nước có thu nhập cao, béo phì là bây giờ cũng phổ biến ở thấp và trung bình nước có thu nhập.
3. Trên toàn cầu, trên 42 triệu trẻ em dưới 5 tuổi thừa cân
Tình trạng trẻ em béo phì là một trong những thách thức nghiêm trọng đối với sức khoẻ cộng đồng của thế kỷ 21. Trẻ em thừa cân có khả năng trở thành người lớn béo phì. Những trẻ khi bé thừa cân có khả năng mắc bệnh tiểu đường và bệnh tim mạch cao hơn những trẻ có cân nặng thấp hoặc trung bình, do đó những trẻ béo phì có khả năng chết sớm và bị khuyết tật cao hơn.
4. Các nhà khoa học cho rằng thừa cân và béo phì có nguy cơ tử vong cao hơn thiếu cân
65% dân số thế giới sống trong những quốc gia nơi thừa cân và béo phì gây tử vong cho nhiều người. Vấn đề này xảy ra ở cả các quốc gia có thu nhập cao và thu nhập trung bình. Trên toàn cầu, 44% người mắc bệnh tiểu đường, 23% người mắc bệnh tim mạch và 7-41% những ca ung thư nhất định liên quan đến thừa cân và béo phì.
5. Đối với cá nhân, béo phì là kết quả của sự mất cân bằng giữa lượng calo thu nhận và lượng calo tiêu tốn
Việc tiêu thụ các loại thực phẩm tăng cao lượng calo mà không có sự gia tăng bình đẳng trong hoạt động thể chất sẽ dẫn đến sự tăng trọng lượng không lành mạnh. Giảm mức độ hoạt động thể chất có thể gây ra một sự mất cân bằng năng lượng và dẫn đến tăng cân.
6. Cộng đồng và môi trường hỗ trợ là nền tảng trong việc hình thành lựa chọn của người dân và ngăn ngừa bệnh béo phì
Trách nhiệm cá nhân chỉ có thể có hiệu quả đầy đủ nơi người dân có thể tiếp cận và được hỗ trợ để có những lựa chọn an toàn trong việc chăm sóc sức khoẻ. WHO vận động các đối tác, các bên liên quan có vai trò quan trọng trong việc xây dựng môi trường lành mạnh và làm cho việc lựa chọn chế độ ăn kiêng lành mạnh hợp túi tiền và dễ tiếp cận.
7. Chế độ ăn uống, thói quen hoạt động và sự lựa chọn của trẻ em chịu ảnh hưởng của môi trường xung quanh chúng
Sự phát triển kinh tế-xã hội cũng như các chính sách trong lĩnh vực nông nghiệp, giao thông, quy hoạch đô thị, môi trường, giáo dục, chế biến thực phẩm, tiếp thị và phân phối tác động nhiều đến sở thích, thói quen ăn uống cũng như mô hình hoạt động thể chất của trẻ. Hiện nay ngày càng tăng những tác động thúc đẩy sự tăng cân không lành mạnh của trẻ dẫn tới việc ngày càng có nhiều trẻ bị béo phì.
8. Ăn uống lành mạnh có thể giúp ngăn ngừa bệnh béo phì
Mọi người hãy:
a) Duy trì một trọng lượng khỏe mạnh
b) Giới hạn tổng lượng chất béo và dịch chuyển tiêu thụ chất béo từ chất béo bão hòa đến các chất béo chưa no
c) Tăng tiêu thụ trái cây, rau quả, xung, ngũ cốc và hạt
d) Hạn chế lượng đường và muối.
9. Hoạt động thể chất thường xuyên giúp duy trì một cơ thể khoẻ mạnh
Trong cuộc sống, mỗi người nên tham gia hoạt động thể chất theo mức độ thích hợp. Mỗi ngày nên dành ít nhất 30 phút để tập thể dục, với cường độ vừa phải có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, bệnh tiểu đường, ung thư đại tràng và ung thư vú. Tăng cường cơ bắp và duy trì khả năng cân bằng có thể làm giảm việc té ngã và nâng cao tính năng động trong số những người lớn tuổi. Để kiểm soát trọng lượng cơ thể đòi hỏi phải duy trì các hoạt động thể chất thường xuyên.
10. Hạn chế bệnh béo phì ở cấp độ toàn cầu đòi hỏi cách tiếp cận dựa vào cộng đồng, cách tiếp cận đa ngành và cách tiếp cận có liên quan đến văn hoá
Kế hoạch Hành động của WHO đối với Chiến lược toàn cầu về Phòng chống và Kiểm soát các bệnh không lây nhiễm cung cấp một lộ trình để thiết lập và củng cố các sáng kiến cho việc giám sát, phòng chống và quản lý các bệnh không lây nhiễm, trong đó bao gồm bệnh béo phì.
Thu Giang (theo WHO)