Tăng giá thông qua tăng thuế đối với các sản phẩm thuốc lá là cách làm hiệu quả nhất nhằm giảm số người hút thuốc. Quan trọng là, tăng thuế sẽ giúp ngăn chặn hàng nghìn ca tử vong sớm do thuốc lá.

Mỗi năm, 20 triệu người hút thuốc

TS. Lương Ngọc Khuê, Cục trưởng Cục khám chữa bệnh, Bộ Y Tế tại Hội thảo “Giới thiệu kết quả Nghiên cứu tổng quan về Thuế thuốc lá tại Việt Nam” vừa mới đây cho biết, Việt Nam có khoảng 20 triệu người hút thuốc lá mỗi năm, trong đó 49,2% là nam giới và 2% là nữ giới. Thêm vào đó, nhiều phụ nữ và trẻ em phải chịu ảnh hưởng của khói thuốc lá do 2/3 số hộ gia đình ở nước ta có ít nhất một người hút thuốc. Hút thuốc là nguyên nhân gây ra khoảng 40.000 ca tử vong mỗi năm.

Việt Nam đang phải chịu gánh nặng lớn về các bệnh không lây nhiễm (tim mạch, ung thư, huyết áp…) mà nguyên nhân chủ yếu là do tác hại của thuốc lá. Kết quả báo cáo của hơn 1.000 bệnh viện gửi về Bộ Y tế cho thấy, có đến 62% bệnh nhân không lây nhiễm. Chỉ tính riêng chi phí liên quan tới 3 căn bệnh ung thư, tim mạch và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính do sử dụng thuốc lá lên đến hơn 1.000 tỉ đồng/năm.

Thuốc lá không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn là gánh nặng kinh tế với cá nhân, gia đình và xã hội. Một nghiên cứu vào năm 2003 cho thấy, mỗi năm tổng số tiền mua thuốc lá ở Việt Nam ước tính hơn 8.000 tỷ đồng, tương đương với 2,4 triệu tấn gạo, đủ nuôi được 15,6 triệu dân trong một năm. Ba năm sau, một nghiên cứu tương tự cho kết quả số tiền mua thuốc lá cả nước đã lên đến 14.000 tỷ đồng.

Theo các chuyên gia, một trong những cách hiệu quả nhất để giảm tiêu thụ thuốc lá và giảm số người hút thuốc lá ở Việt Nam là tăng giá thuốc lá thông qua tăng thuế. Việc giảm tiêu thụ thuốc lá không chỉ giúp cải thiện sức khỏe mà còn giảm các chi phí do bệnh tật liên quan đến thuốc lá.

Tăng thuế thuốc lá giúp ngăn chặn hàng nghìn ca tử vong sớm

Tại Hội thảo “Giới thiệu kết quả Nghiên cứu tổng quan về Thuế thuốc lá tại Việt Nam”, các chuyên gia y tế trong nước và quốc tế cho biết, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá từ năm 2008 tại Việt Nam là 65% giá xuất xưởng và 10% thuế giá trị gia tăng, tương đương 45% giá bán lẻ, thấp hơn nhiều so với mức khuyến cáo của thế giới là 65% - 80% (hiện đang được áp dụng tại nhiều nước có chính sách kiểm soát thuốc lá hiệu quả). Giá trung bình của một bao thuốc lá 20 điếu khoảng 3.500 đồng (tương đương 0,22 USD Mỹ), được xếp vào loại gần như thấp nhất thế giới. Giá thuốc lá tăng ít trong khi GDP và thu nhập của người dân tăng nhanh là một trong những nguyên nhân chính khiến số người hút thuốc gia tăng.

Theo Tiến sĩ Jean-Marc Olivé – Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam, để giảm số người hút thuốc lá nên tăng thuế tiêu thụ đặc biệt hằng năm thêm 20% so với hiện nay, sao cho giá các sản phẩm thuốc lá tăng ít nhất là bằng hoặc vượt tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam. Việc tăng thuế này sẽ giúp tăng thêm khoảng 2.000 tỉ đồng trong doanh thu thuế mỗi năm và quan trọng là giúp ngăn chặn khoảng 100.000 ca tử vong sớm do thuốc lá trong vòng 40 năm tới. Hoặc nếu áp dụng mức thuế 1.750 đồng cho một bao thuốc lá 20 điếu, sau đó điều chỉnh tăng theo lạm phát hàng năm thì sẽ tăng giá bán thuốc lá trung bình khoảng 30%. Như vậy, sẽ tăng thêm khoảng 4.300 tỉ đồng cho doanh thu thuế mỗi năm, đồng thời giúp ngăn chặn hơn 339.000 ca tử vong sớm do thuốc lá trong vòng 40 năm tới.

Theo TS. Lương Ngọc Khuê, Việt Nam đã có nhiều biện pháp để thực hiện công cuộc phòng chống tác hại thuốc lá. Ngày 21/8/2009, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định 1315/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch thực hiện Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá mà Việt Nam đã phê chuẩn tham gia. Đến nay, đã có 30 tỉnh thành phê duyệt kế hoạch hành động thực hiện Công ước Khung. Việc xây dựng lộ trình tăng thuế và giá của các sản phẩm thuốc lá sẽ là một trong các biện pháp thực hiện Công ước Khung, nhằm giảm số người hút thuốc và giảm những gánh nặng bệnh tật do hút thuốc gây ra trong những năm tới.

Phạm Duy