Đây là khuyến cáo của các chuyên gia đầu ngành về nhãn khoa tại Bệnh viện Mắt Trung ương về bệnh glôcôm nhân Ngày Glôcôm thế giới năm nay.
Nguyên nhân gây mù vĩnh viễn
Glôcôm (dân gian thường gọi là bệnh thiên đầu thống) đứng thứ hai trong các nguyên nhân gây mù loà ở hầu hết các khu vực trên thế giới, thường chỉ đứng sau đục thể thủy tinh. Glôcôm là một căn bệnh nguy hiểm, thường gây đau nhức và mất thị lực vĩnh viễn không thể hồi phục. Nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng nên rất khó phòng ngừa bệnh. Tuy nhiên, có thể phòng tránh được mù loà do glôcôm bằng cách phát hiện sớm, điều trị kịp thời và theo dõi thường xuyên.
Tại Hội nghị Phòng chống mù lòa thế giới năm 2008 ở Argentina, các chuyên gia cho biết, nguyên nhân gây mù do bệnh glôcôm chiếm tỷ lệ 10% số người mù thế giới. Theo các nghiên cứu mang tính dự báo trong khu vực và trên thế giới, số lượng bệnh nhân glôcôm sẽ tăng lên đáng kể vào những năm tới, ước tính sẽ có khoảng 80 triệu người mắc bệnh glôcôm vào năm 2020. Số người mù ngày càng tăng do sự bùng nổ của dân số thế giới. Đa số những người mù trên thế giới hiện nay sống ở các nước đang phát triển, đặc biệt trong nhân dân vùng nông thôn, nơi thiếu các dịch vụ chăm sóc mắt hoặc khó tiếp cận tới các dịch vụ đó.
Tại Việt Nam, theo kết quả điều tra của Bệnh viện Mắt Trung ương năm 2007 trên 16 tỉnh, thành ở người trên 50 tuổi, tỷ lệ mù loà chung chiếm 3,1%, trong đó khoảng 25.000 người mù do bệnh glôcôm, chiếm tỷ lệ 6,5%.
Không tuân thủ điều trị - nguy cơ tái phát cao
TS. Đào Thị Lâm Hường – Trưởng khoa Glôcôm, Bệnh viện Mắt Trung ương cho biết, nhiều bệnh nhân mắc bệnh glôcôm khi nhập viện trong tình trạng muộn, thị lực rất thấp, nguy cơ mù loà cao. Cũng có nhiều bệnh nhân đến điều trị nhưng không tuân thủ hướng dẫn của thầy thuốc và phác đồ điều trị nên nguy cơ tái phát rất cao. Qua theo dõi bệnh nhân glôcôm góc mở điều trị tại Khoa, có tới 43% bệnh nhân có bệnh tiến triển nặng thêm. Đáng nói là, tỷ lệ bệnh nhân mắc bệnh glôcôm tăng dần theo từng năm: từ 5,4% (2004) đến 8,2% (2007) và 9,7% (2008).
Mặt khác, theo nghiên cứu của Khoa Glôcôm – Bệnh viện Mắt Trung ương năm 2009, bệnh nhân bị glôcôm góc mở, có tiền sử tra corticoid tại mắt kéo dài chiếm 31,7% đến 33,1%, trong đó số người trong lứa tuổi lao động (25-59) chiếm 63,1%. Đây là điều đáng báo động về vấn đề lạm dụng và tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt trong cộng đồng.
Khám mắt định kỳ
Theo các bác sĩ tại Bệnh viện Mắt Trung ương cho biết, những người trên 35 tuổi; những người ruột thịt của bệnh nhân glôcôm; bệnh nhân có tiền sử dùng corticoid kéo dài (tra mắt hoặc toàn thân); bệnh nhân đái tháo đường, cao huyết áp... là những đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh glôcôm.
Bệnh glôcôm là một cấp cứu nhãn khoa. Bệnh nhân cần được điều trị ngay bằng tra mắt và uống thuốc hạ nhãn áp. Hiện nay, trên thị trường Việt Nam có nhiều thuốc hạ nhãn áp với những cơ chế tác động khác nhau: Pilocarpin 1% và 2%, Timolol, Oftan timolol 0,25% và 0,5%, Betoptic S, Alphagan P 0,15%, Travatan 0,004%, Lumigan, Azopt, Acetazolamid, Glyxerol, Manitol… Các thuốc này phải được sử dụng theo chỉ định, dưới sự theo dõi chặt chẽ của bác sỹ nhãn khoa.
Glôcôm góc đóng thường được chỉ định điều trị phẫu thuật sau khi đã điều trị cấp cứu bằng thuốc. Mắt chưa bị cơn glôcôm cũng cần phải điều trị dự phòng bằng lade hoặc phẫu thuật. Glôcôm góc mở cần can thiệp phẫu thuật khi điều trị thuốc không đạt hiệu quả mong muốn.
Các bác sĩ khuyến cáo, mục đích điều trị glôcôm là nhằm ngăn chặn bệnh không tiếp tục gây tổn thương đầu dây thần kinh thị giác. Trong nhiều trường hợp đã được phát hiện và điều trị song bệnh nhân mắc bệnh glôcôm nhất thiết phải đi khám định kỳ, được các bác sỹ nhãn khoa tư vấn, theo dõi thường xuyên theo một quy trình chặt chẽ nhằm kiểm soát được diễn biến bệnh, hạn chế tối đa tổn hại về thực thể và chức năng thị giác.
Cần thiết phải có kiến thức về bệnh glôcôm
Nếu như ở bệnh đục thể thuỷ tinh có thể điều trị lấy lại ánh sáng cho bệnh nhân bằng can thiệp phẫu thuật, thì bệnh glôcôm là nguyên nhân gây mù vĩnh viễn. Bệnh glôcôm còn có yếu tố di truyền nên người bệnh và những người ruột thịt của bệnh nhân cần có kiến thức để phát hiện bệnh glôcôm sớm và đến ngay cơ sở chuyên khoa mắt đề có phương pháp điều trị kịp thời. Tuy nhiên, qua những điều tra nghiên cứu tại cộng đồng năm 2008- 2009 của Bệnh viện Mắt Trung ương cho thấy, 53% bệnh nhân glôcôm không hiểu biết gì hoặc biết lơ mơ về bệnh của mình. Có tới 95% người dân được hỏi cho biết: không nghe, không biết hoặc biết rất lơ mơ về bệnh glôcôm...
Thậm chí, theo PGS.TS. Đỗ Như Hơn, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương, nhiều bác sỹ còn chưa được trang bị kiến thức đầy đủ về bệnh glôcôm dẫn đến những chỉ định điều trị sai lầm, ví như: có những trường hợp nên điều trị thuốc, không nên phẫu thuật thì lại chỉ định phẫu thuật hoặc có trường hợp cần phẫu thuật sớm thì lại giữ lại điều trị thuốc tại cơ sở mà không chuyển bệnh nhân lên tuyến trên...
Trước tình hình này, công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức phòng tránh glôcôm và hướng điều trị khi mắc bệnh glôcôm là một trong những vấn đề đang được quan tâm hàng đầu.
Hưởng ứng Ngày Glôcôm thế giới năm nay, Bệnh viện Mắt Trung ương tổ chức Hội thảo khoa học cho các bác sỹ nhãn khoa khu vực Hà Nội với nội dung cập nhật những kiến thức và phương pháp mới điều trị bệnh glôcôm (6/3/2010), mít - tinh hưởng ứng Ngày Glôcôm thế giới vào 11/3/2010 cùng với những hoạt động tư vấn, khám, cấp thuốc miễn phí, tuyên truyền về bệnh glôcôm...
Uyên Thảo