Quyết định của Bộ trưởng Bộ Y tế ngày 06/10/2004 về việc phê duyệt "Chương trình hành động Truyền thông giáo dục Sức khỏe đến năm 2010".

CHƯƠNG TRÌNH HÀNH ĐỘNG

TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC SỨC KHOẺ ĐẾN NĂM 2010

(Ban hành kèm theo Quyết định số 3526/2004/QĐ-BYT

ngày 6 tháng 10 năm 2004 của Bộ trưởng Bộ Y tế)

I- CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ NHU CẦU TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC SỨC KHOẺ

Đảng và Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo công tác  Chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân (CS&BVSKND) như: Luật Bảo vệ sức khoẻ nhân dân năm 1989, Pháp lệnh Phòng chống nhiễm vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS) năm 1995, Pháp lệnh An toàn vệ sinh thực phẩm năm 2003, Pháp lệnh hành nghề y dược tư nhân năm 2003, Chiến lược CS&BVSKND giai đoạn 2001- 2010, Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2001- 2010, Chiến lược Quốc gia về chăm sóc sức khoẻ sinh sản giai đoạn 2001- 2010, Chiến lược quốc gia về phòng chống HIV/AIDS ở Việt Nam đến năm 2010 và tầm nhìn 2020, Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống một số bệnh xã hội, bệnh dịch nguy hiểm (phòng chống sốt rét, phòng chống lao, phòng chống sốt xuất huyết, phòng chống phong, phòng chống bư­ớu cổ, tiêm chủng mở rộng, bảo vệ sức khoẻ tâm thần cộng đồng…), và nhiều chính sách quốc gia khác. Các chương trình này đã và đang được triển khai thực hiện bằng nội lực của toàn ngành y tế và được sự quan tâm lãnh đạo của tổ chức Đảng và chính quyền các cấp, sự tham gia tích cực của các đoàn thể quần chúng và nhân dân, sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế.

Để góp phần thực hiện được thành công các chính sách nêu trên, công tác truyền thông giáo dục sức khoẻ (GDSK) đóng vai trò rất quan trọng. Vì vậy, việc xây dựng Chương trình hành động truyền thông GDSK đến 2010 là nhu cầu cần thiết và cấp bách.

II. MỤC TIÊU

1. Mục tiêu chung

Nâng cao nhận thức và thực hành của tổ chức Đảng và Chính quyền các cấp, các tổ chức chính trị- xã hội, cộng đồng và mỗi người dân về công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khoẻ nhân dân, góp phần thực hiện thắng lợi Chiến lược Chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân giai đoạn 2001- 2010.

2. Các mục tiêu và chỉ tiêu cụ thể đến 2010

2.1- Làm cho tổ chức Đảng và chính quyền các cấp và mọi người dân hiểu biết các chính sách của Đảng và Nhà nước về lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ.

Chỉ tiêu cụ thể:

- 100% tổ chức Đảng và chính quyền các cấp nhận thức đầy đủ về vai trò của y tế cơ sở và nâng cao trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo việc củng cố và hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở (Chỉ thi 06 của Ban Bí thư Trung ương Đảng).

- Tỷ lệ người dân được tiếp cận với thông tin về các chính sách chăm sóc và  bảo vệ sức khoẻ nhân dân: 100% ở đồng bằng, 90% ở miền núi, vùng sâu, vùng xa.

- Tỷ lệ người dân hiểu biết về chính sách, pháp luật về lĩnh vực y tế; về phong trào thi đua yêu nước, gương người tốt, việc tốt của ngành y tế: 70% ở đồng bằng và 50% ở miền núi.

2.2- Nâng cao nhận thức của người dân để họ tự thay đổi hành vi không có lợi cho sức khoẻ bằng hành vi có lợi cho sức khoẻ, chủ động phòng chống dịch bệnh, tự bảo vệ sức khoẻ cho bản thân và tích cực tham công tác chăm sóc sức khoẻ cho cộng đồng.

Chỉ tiêu cụ thể:

- Nâng cao hiểu biết của người dân về dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS: 100% nhân dân ở khu vực thành thị và 80% ở khu vực nông thôn, miền núi hiểu đúng và biết cách dự phòng HIV/AIDS (Chiến lược quốc gia phòng chống HIV/AIDS ở Việt Nam đến năm 2010 và tầm nhìn 2020).

- Tỷ lệ hộ gia đình nắm được các thực hành sức khoẻ cơ bản và y học thường thức: 60% đối với đồng bằng, 50 % đối với miền núi (Chuẩn Quốc gia về y tế xã).

- Tỷ lệ bà mẹ có kiến thức và kỹ năng thực hành về dinh dưỡng đúng cho trẻ em đạt 60% vào 2010 (Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2001- 2010).

- Nâng cao tỷ lệ người dân hiểu biết và tham gia thực hiện các chương trình mục tiêu y tế quốc gia. Tỷ lệ người dân nắm được thông tin và tham gia phòng chống dịch bệnh: 100% ở vùng có dịch lưu hành, 90% ở các vùng còn lại.

- Nâng cao hiểu biết và thực hành của người dân về việc sử dụng các phương pháp y học cổ truyền phối hợp với y học hiện đại trong phòng bệnh và chữa bệnh.

2.3. Đẩy mạnh xã hội hoá và đa dạng hoá công tác truyền thông GDSK, tạo môi trường thuận lợi để người dân tự chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khoẻ thông qua các mô hình: Làng Văn hoá- Sức khoẻ tạo ra phong trào toàn dân vì sức khoẻ, Phòng chống tai nạn thương tích xây dựng cộng đồng an toàn...

Chỉ tiêu cụ thể:

- 100% Trung tâm Truyền thông GDSK phát triển các hình thức truyền thông và sản xuất được các tài liệu truyền thông GDSK dưới nhiều hình thức, phù hợp với vùng, miền trên lãnh thổ, trình độ, ngôn ngữ và phong tục tập quán của các dân tộc.

- 80% người dân trong các làng, xã nắm được và tích cực tham gia thực hiện các chỉ tiêu xây dựng “Làng văn hoá sức khoẻ” tại Thông tư số 02/2003/TT-BYT ngày 28/3/2003 của Bộ Y tế hướng dẫn thực hiện Chương trình phối hợp hoạt động đẩy mạnh chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân trong phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”.

- Tỷ lệ người dân được tiếp cận với thông tin về phòng chống tai nạn thương tích và xây dựng cộng đồng an toàn: 100% ở đồng bằng và 80% ở miền núi.

2.4. Nâng cao năng lực của hệ thống truyền thông GDSK từ trung ương đến cơ sở.

Chỉ tiêu cụ thể:

- 100% tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có Trung tâm Truyền thông GDSK, các Trung tâm có đủ về số lượng, chất lượng và cơ cấu cán bộ. 100%  đơn vị y tế tuyến tỉnh có tổ hoặc cán bộ truyền thông GDSK. 100% Trung tâm y tế quận, huyện có tổ truyền thông GDSK. 100% trạm y tế xã, phường có cán bộ làm công tác truyền thông GDSK, 95% thôn, bản có nhân viên y tế hoặc cộng tác viên truyền thông GDSK.

- 100% truyền thông viên, cán bộ y tế xã và y tế thôn bản được tập huấn, bồi dưỡng về kiến thức và kỹ năng truyền thông GDSK. 

- 100% Trung tâm Truyền thông GDSK tỉnh, thành phố thực hiện đào tạo cho truyền thông viên cấp dưới về kiến thức và kỹ năng chuyên môn; tổ chức nghiên cứu, sản xuất tài liệu truyền thông phù hợp với đối tượng đích và đặc thù của từng địa phương, dân tộc.

- 100% cơ sở y tế (bệnh viện tuyến tỉnh, trung tâm y tế tuyến tỉnh, trung tâm y tế huyện và trạm y tế xã) có phòng tư vấn- truyền thông lồng ghép.

- Cán bộ y tế xã thực hiện truyền thông qua loa truyền thanh xã: 4 lần trở lên/ tháng đối với đồng bằng và 2 lần trở lên/ tháng đối với miền núi.

- Y tế thôn bản tham gia tổ chức và thực hiện truyền thông tại các cuộc họp cộng đồng: 6 lần trở lên/năm ở đồng bằng và 4 lần trở lên /năm ở miền núi.

2.5. Đảm bảo tài chính, cơ sở làm việc và trang thiết bị cho hoạt động truyền thông GDSK từ trung ương đến cơ sở.

Chỉ tiêu cụ thể:

- 100% Trung tâm Truyền thông GDSK tỉnh, thành phố có trụ sở làm việc và có đủ trang bị theo chức năng, nhiệm vụ.

- 100% Tổ Truyền thông GDSK ở tuyến tỉnh và tuyến huyện được đầu tư trang thiết bị cơ bản để phục vụ công tác truyền thông GDSK.

- 100% Trạm Y tế xã có phòng truyền thông GDSK- tư vấn lồng ghép, có đủ tài liệu và trang thiết bị cần thiết đáp ứng với yêu cầu hoạt động.

- Đảm bảo 1,5- 2% tổng kinh phí y tế hàng năm cho hoạt động của hệ thống truyền thông GDSK ở các cấp.

III. GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

1- Nhóm giải pháp thực hiện mục tiêu 2.1: Làm cho tổ chức Đảng và chính quyền các cấp và mọi người hiểu biết các chính sách của Đảng và Nhà nước về lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ.

1.1- Chủ động phổ biến các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về chăm sóc sức khoẻ nhân dân như: Chỉ thị 06 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về củng cố và hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở; chủ trương thực hiện Bảo hiểm y tế toàn dân, Chính sách khám chữa bệnh cho người nghèo…

1.2- Tuyên truyền các phong trào thi đua của ngành y tế như phong trào xây dưng Làng văn hoá- sức khoẻ, xây dựng Bệnh viện xuất sắc toàn diện, xây dựng y tế xã đạt chuẩn quốc gia…

2- Nhóm giải pháp thực hiện mục tiêu 2.2: Nâng cao nhận thức của người dân để họ tự thay đổi hành vi không có lợi cho sức khoẻ bằng hành vi có lợi cho sức khoẻ, chủ động phòng chống dịch bệnh, tự bảo vệ sức khoẻ cho bản thân và tích cực tham gia công tác chăm sóc sức khoẻ cho cộng đồng.

2.1. Tăng cường công tác truyền thông GDSK gián tiếp qua các phương tiện thông tin đại chúng.

2.2. Đẩy mạnh truyền thông trực tiếp tại các cuộc họp cộng đồng, thăm hộ gia đình, thảo luận nhóm... Thúc đẩy các hoạt động truyền thông GDSK ở các trường phổ thông.

2.3. Phát triển các loại tài liệu truyền thông (tài liệu in ấn, băng hình, băng tiếng…) theo hướng đa dạng hoá để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và đa dạng của cộng đồng, phù hợp với trình độ hiểu biết, phong tục tập quán và ngôn ngữ của các dân tộc.

3- Nhóm giải pháp thực hiện mục tiêu 2.3: Đẩy mạnh xã hội hoá và đa dạng hoá công tác truyền thông GDSK, tạo môi trường thuận lợi để người dân tự chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khoẻ thông qua các mô hình: Làng Văn hoá- Sức khoẻ tạo ra phong trào toàn dân vì sức khoẻ, Phòng chống tai nạn thương tích, xây dựng cộng đồng an toàn...

3.1. Chủ động phối hợp với các cơ quan thông tin đại chúng để triển khai công tác truyền thông GDSK về các nội dung trên.

3.2. Đẩy mạnh sự hợp tác với các ban, ngành, đoàn thể và cá nhân trong việc xác định nhu cầu, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, giám sát và đánh giá hoạt động truyền thông GDSK.      

3.3. Tăng cường hợp tác trao đổi với các tổ chức và cá nhân trong và ngoài nước về thông tin, tài liệu, ấn phẩm và chia sẻ kinh nghiệm về lĩnh vực truyền thông GDSK.

3.4. Thiết lập và mở rộng quan hệ hợp tác với các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ và các cá nhân về truyền thông GDSK (nghiên cứu khoa học, đào tạo cán bộ, chuyên gia và tình nguyện viên…).

3.5. Tranh thủ sự hỗ trợ về kỹ thuật, tài chính của các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ và các cá nhân để phát triển sự nghiệp truyền thông GDSK.

4- Nhóm giải pháp thực hiện mục tiêu 2.4: Nâng cao năng lực của hệ thống truyền thông GDSK từ trung ương đến cơ sở.

4.1. Sửa đổi, bổ sung Quyết định số 911/1999/QĐ-BYT, ngày 31/3/1999 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc quy định chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của Trung tâm Truyền thông GDSK tỉnh, thành phố; các đơn vị y tế tuyến tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và trung tâm y tế quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh có tổ truyền thông GDSK (tổ trưởng là cán bộ chuyên trách); Trạm Y tế xã, phường, thị trấn có cán bộ truyền thông GDSK; truyền thông viên là nhân viên y tế thôn bản và các cộng tác viên ngoài ngành y tế.

4.2. Bộ Y tế phối hợp với các bộ, ngành liên quan nghiên cứu đưa nội dung cụ thể về truyền thông GDSK vào chương trình đào tạo trong các trường đại học, cao đẳng và trung học y, dược.

4.3. Bộ Y tế phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng cơ chế phối hợp về truyền thông GDSK.

4.4. Bộ Y tế phối hợp với các bộ, ngành liên quan ban hành văn bản về định mức lao động và cơ cấu cán bộ, công chức, viên chức của Trung tâm Truyền thông GDSK các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (nhân lực tối thiểu là 15 cán bộ).

4.5. Đổi tên Trung tâm Truyền thông GDSK, Bộ Y tế thành Trung tâm Truyền thông GDSK Trung ương[1] và nâng cấp thành Trung tâm hạng I.

4.6. Tăng cường đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ truyền thông GDSK cho cán bộ truyền thông và cán bộ y tế các tuyến.

4.7. Đẩy mạnh công tác nghiên cứu phát triển các loại tài liệu truyền thông đa dạng về chủng loại, phù hợp với từng loại đối tượng ở từng vùng, miền.

4.8. Tăng cường công tác nghiên cứu khoa học và đánh giá hiệu quả của công tác truyền thông GDSK.

5- Nhóm giải pháp thực hiện mục tiêu 2.5: Đảm bảo tài chính, cơ sở làm việc và trang thiết bị cho hoạt động truyền thông GDSK từ trung ương đến cơ sở.

5.1. Nâng cấp trụ sở đã có của các Trung tâm, xây dựng mới trụ sở cho các Trung tâm chưa có và các Trung tâm mới được thành lập; bố trí nơi làm việc cho tổ truyền thông tại các cơ sở y tế tuyến tỉnh và tuyến huyện; bố trí phòng truyền thông- tư vấn lồng ghép tại các Trạm Y tế xã, phường, thị trấn.

5.2. Đổi mới và nâng cấp trang thiết bị ở các tuyến song song với đào tạo cán bộ truyền thông GDSK.

5.3. Huy động tài chính từ nhiều nguồn (trong và ngoài nước) cho công tác truyền thông GDSK. Đưa kinh phí truyền thông GDSK của các chương trình mục tiêu y tế quốc gia về hệ thống truyền thông GDSK trên cơ sở phối hợp, lồng ghép.

5.4. Đưa hạn mức kinh phí cho công tác truyền thông GDSK vào kế hoạch ngân sách hàng năm của y tế các cấp. Đảm bảo 1,5- 2% ngân sách y tế hàng năm cho hoạt động của hệ thống truyền thông GDSK.

5.5. Đề xuất với các cơ quan chức năng sửa đổi, bổ sung và ban hành mới các văn bản hướng dẫn công tác tài chính trong lĩnh vực truyền thông GDSK theo thẩm quyền.

IV. TỔ CHỨC THỰC HIỆN

1. Về tổ chức

1.1- Bộ Y tế giao cho Vụ Pháp chế, Bộ Y tế là cơ quan chủ trì, phối hợp với Trung tâm Truyền thông GDSK, Bộ Y tế và các cơ quan, đơn vị có liên quan trong việc chỉ đạo, triển khai, điều phối và đánh giá kết quả thực hiện Chương trình Hành động truyền thông GDSK đến năm 2010.

1.2- Trung tâm Truyền thông GDSK, Bộ Y tế là cơ quan thường trực giúp Bộ Y tế triển khai về chuyên môn kỹ thuật, tổ chức kiểm tra giám sát, định kỳ đánh giá việc thực hiện Chương trình Hành động truyền thông GDSK đến năm 2010.

1.3- Trong quá trình thực hiện, phải luôn luôn chú trọng đến việc nâng cao năng lực đi đôi với việc xác định phương hướng đầu tư các nguồn lực một cách có hiệu quả nhất để đảm bảo sự phát triển bền vững của sự nghiệp truyền thông GDSK.

1.4- Thành lập Ban chỉ đạo thực hiện Chương trình Hành động ở 2 cấp. Ban chỉ đạo Trung ương do một Thứ trưởng Bộ Y tế làm trưởng ban, Vụ trưởng Vụ Pháp chế và Giám đốc Trung tâm Truyền thông GDSK, Bộ Y tế làm phó trưởng ban, Trung tâm Truyền thông GDSK, Bộ Y tế là cơ quan thường trực. Ở địa phương và bộ, ngành, Giám đốc Sở Y tế và Thủ trưởng y tế các bộ, ngành làm trưởng ban chỉ đạo, Trưởng phòng Nghiệp vụ y và Giám đốc Trung tâm Truyền thông GDSK, tỉnh, thành phố, bộ, ngành làm phó trưởng ban, Trung tâm Truyền thông GDSK tỉnh, thành phố, bộ, ngành  là cơ quan thường trực.

1.5- Xây dựng Dự án cấp Bộ để tạo nguồn lực cho chỉ đạo và tổ chức thực hiện có hiệu quả Chương trình Hành động Truyền thông GDSK đến năm 2010.

2. Nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị

2.1- Vụ Pháp chế, Bộ Y tế phối hợp với Trung tâm Truyền thông GDSK, Bộ Y tế trong việc chỉ đạo, điều phối và đánh giá kết quả thực hiện.

2.2- Trung tâm Truyền thông GDSK, Bộ Y tế phối hợp với các cơ quan, đơn vị có liên quan trong việc rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản hiện hành và đề xuất xây dựng các văn bản mới trình cấp có thẩm quyền ban hành, trong đó có việc đổi tên Trung tâm truyền thông GDSK, Bộ Y tế thành Trung tâm truyền thông GDSK Trung ương và nâng cấp thành Trung tâm hạng I.

2.3- Vụ Kế hoạch- Tài chính, Bộ Y tế đưa vào kế hoạch chung, cân đối đảm bảo tài chính, kể cả các đầu tư hỗ trợ quốc tế cho lĩnh vực truyền thông GDSK, tham gia theo dõi, giám sát thực hiện.

2.4- Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Y tế phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp quy về tổ chức bộ máy, nhân lực, chế độ chính sách cho lĩnh vực truyền thông GDSK.

2.5- Vụ Khoa học- Đào tạo, Bộ Y tế phối hợp với các cơ quan có liên quan chỉ đạo các trường đại học, cao đẳng và trung học y, dược đưa nội dung cụ thể về truyền thông GDSK vào chương trình đào tạo.

2.6- Các Vụ, Cục, Thanh tra, Văn phòng và các đơn vị trực thuộc Bộ Y tế phối hợp với Vụ Pháp chế và Trung tâm Truyền thông GDSK, Bộ Y tế để triển khai các hoạt động truyền thông GDSK liên quan tới lĩnh vực công tác của cơ quan, đơn vị mình.

2.7- Công đoàn Y tế Việt Nam phối hợp với Trung tâm Truyền thông GDSK, Bộ Y tế tuyên truyền các kiến thức về sức khoẻ và chăm sóc sức khoẻ cho cán bộ, đoàn viên công đoàn

3. Trách nhiệm của y tế địa phương và y tế các bộ, ngành

Giám đốc Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Thủ trưởng y tế các bộ, ngành có trách nhiệm tổ chức thực hiện Chương trình Hành động trong phạm vi địa phương, bộ, ngành.

4. Cơ chế phối hợp

4.1- Trên cơ sở mục tiêu và giải pháp, các cơ quan, đơn vị trực thuộc Bộ Y tế căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của mình để xây dựng kế hoạch thực hiện cụ thể.

4.2- Định kỳ 6 tháng một lần, Vụ Pháp chế và Trung tâm Truyền thông GDSK, Bộ Y tế tổ chức kiểm điểm các hoạt động thực hiện mục tiêu với sự tham gia của các ban, ngành, đoàn thể có liên quan.

4.3- Định kỳ 6 tháng một lần, y tế các địa phương và y tế ngành có trách nhiệm báo cáo kết quả thực hiện với Trung tâm Truyền thông GDSK, Bộ Y tế, Trung tâm tổng hợp báo cáo Bộ Y tế (qua Vụ Pháp chế) về tiến độ và kết quả thực hiện.

4.4- Cần đẩy mạnh sự phối hợp liên ngành ở các địa phương cũng như ở các bộ, ngành, đồng thời thường xuyên liên hệ chặt chẽ với Vụ Pháp chế và Trung tâm Truyền thông GDSK, Bộ Y tế.

5. Kế hoạch thực hiện:

5.1- Giai đoạn 1 (2005- 2007): Triển khai thực hiện các hoạt động, trong đó ưu tiên thực hiện các hoạt động sau đây: ban hành các văn bản pháp lý; kiện toàn tổ chức; phát triển mạng lưới; đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng; mua sắm trang thiết bị; đào tạo cán bộ…

5.2- Giai đoạn 2 (2008- 2010): Tiếp tục thực hiện các hoạt động trước, trong đó ưu tiên thực hiện các hoạt động sau đây: truyền thông hướng tới cộng đồng; nghiên cứu khoa học hành vi; tìm hiểu và đáp ứng nhu cầu truyền thông cộng đồng; phát triển các loại hình truyền thông và tài liệu giáo dục sức khoẻ; đánh giá hiệu quả truyền thông. Cuối giai đoạn này sẽ xây dựng Chương trình Hành động Truyền thông-GDSK giai đoạn 2011-2020./.